Duda, “Boğulan bir şahıs oldukça tehlikelidir bundan dolayı sizi en derinlere çekebilir. Kurtarıcıyı kolayca boğabilir” dedi.

Birkaç saat sonrasında Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy Polonya’ya cevap verdi. karşılık verdi. Zelenskiy, Avrupa’daki bazı arkadaşlarının “siyasal bir tiyatroda tahıldan bir gerilim filmi çevirerek” dayanışma gösterisi sergilemelerinin kaygı verici bulunduğunu söylemiş oldu.

Varşova yönetimi, Zelenskiy’i kınadı ve komşusuna tabanca tedarikini durduracağını duyurdu. Bu karar, Ukrayna açısından muharebede potansiyel olarak büyük sonuçlar doğurabilir.

Ukrayna büyük bir tahıl üreticisi. Rusya’nın işgaliyle süregelen Ukrayna savaşı ise Karadeniz’de ihracat yollarının büyük seviyede kesilmesi sebebiyle dünya genelinde tahıl sorununa yol açtı.

Bazı analistler Polonya’nın kararını ülkede yaklaşan seçimlere bağlıyor, kararın siyasal nedenlerle alındığını söylüyor.

Ukrayna’nın tahıl ürünleri için alternatif kara yolları bulmak zorunda kalması ise büyük miktarlarda tahılın Orta Avrupa’ya ulaşmasına ve bölge vatanlarında tahıl fiyatlarının düşmesine niçin oldu.

Avrupa Birliği (AB), mahalli çiftçileri korumak için, beş ülkeye (Bulgaristan, Macaristan, Polonya, Romanya ve Slovakya) tahıl ithalatını geçici olarak yasakladı.

AB, 15 Eylül’de nihayetlenen yasağı uzatmamayı tercih etti. Sadece Macaristan, Slovakya ve Polonya yasağı sürdürdü.

Ukrayna, bunun internasyonal yükümlülüklerin ihlali bulunduğunu söyleyerek mevzuyu Dünya Tecim Örgütü’ne (DTÖ) götürdü. Sadece Polonya yasağın devam edeceğini deklare etti.

AB’nin yürütme organı Avrupa Komisyonu, birlik üyesi ülkeler için daha geniş kapsamlı tecim politikasına karar vermenin üye ülkelerin sorumluluğunda olmadığını söylüyor. Polonya’da 15 Ekim’de yapılacak seçimler öncesi iktidardaki Hukuk ve Hakkaniyet Partisi ise ülkenin çiftçilerini savunur görünmek istiyor ve söylemini sertleştiriyor.

Rusya, 24 Şubat 2022’de Ukrayna’yı işgal ettiğinde, birliği ülkenin Karadeniz’deki limanlarını ablukaya aldı, ihracat için bekleyen 20 milyon ton tahıl limanlarda kaldı.

Bu durum, dünyada besin fiyatlarının hızla artmasına yükselmesine niçin oldu ve Ukrayna’dan mühim oranda besin ithal eden Orta Doğu ve Afrika vatanlarında kıtlık tehlikesi yarattı.

Temmuz 2022’de Rusya ile Ukrayna içinde – Türkiye ve Birleşmiş Milletler’in (BM) arabuluculuğunda – anlaşmaya varıldı. Antak kalma, kargo gemilerinin Karadeniz’deki bir koridor süresince hareket edebilmelerine olanak sağlıyordu.

Ukrayna limanları arasındaki koridor, 310 deniz mili uzunluğunda ve 3 deniz mili genişliğindeydi.

Antak kalma, Ukrayna’nın ortalama 33 milyon ton tahıl ihraç etmesine destek oldu. BM Besin ve Ziraat Örgütü’ne nazaran böylece küresel besin tutarları ortalama yüzde 20 düştü.

Sadece Rusya anlaşmadan çekildi. BM Besin Fiyat Endeksi’ne nazaran dünyada tahıl tutarları Moskova’nın sonucu sonrası tekrardan arttı.

Rusya boşluğu doldurabileceğini söylüyor. Temmuz ayında Afrikalı liderlerle görüşen Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, önümüzdeki dört ay süresince minimum altı Afrika ülkesine (Burkina Faso, Orta Afrika Cumhuriyeti, Eritre, Mali, Somali ve Zimbabve) parasız tahıl gönderme sözü verdi.

Putin, ay başlangıcında, parasız tahıl ihracatının “birkaç hafta içinde” başlayacağını söylemiş oldu.

Hem Polonya hem de Ukrayna, Sovyetler Birliği’nin dağılmasının arkasından Sovyet döneminden kalma geniş bir tabanca stoğunu devraldı.

Ukrayna, Soğuk Cenk döneminden kalma silahlarından memnundu. Zira oldukça uzun süredir bu silahları kullanıyordu. Eski silahlarını Ukrayna’ya affetmek ve Batı’dan almış olduğu yeni silahlarını stoklamak da Polonya’yı aynı derecede memnun ediyordu.

Sadece Ukrayna’ya meydana getirilen tabanca yardımı sonrası, Polonya’nın askeri teçhizatı ortalama üçte bir oranında tükendi. Polonya, Ukrayna’ya Sovyet döneminden kala 320 tank ve 14 MiG-29 cenk uçağı gönderdi. Tahıl anlaşmazlığı ise gelecekte tabanca teslimatını şüpheye düşürdü.

Polonya Hükümet Sözcüsü Piotr Müller, Ukrayna ile imzalanan anlaşmalar uyarınca, bu ülkeye bir tek evvel kararlaştırılan cephane ve silahların gönderileceğini söylemiş oldu.

Polonya tabanca şirketi PGZ’nin bu şartlarda Ukrayna’ya gelecek aylarda ortalama 60 tane Krab topçu silahı göndermesi planlanıyor.

ABD, Ukrayna’nın silahlandırılmasına öncülük ediyor. Washington şu ana kadar Kiev’e ortalama 46 milyar dolar değerinde tabanca gönderdi.

ABD’nin Ukrayna’ya gönderilmiş olduğu silahlar içinde tanklar, topçu silahları ve roketatarlar da var. Amerikan yönetimi ek olarak Batılı müttefiklerin Ukrayna’ya ABD yapımı F-16 cenk uçakları tedarik etmesine izin verdi ve Ukraynalı pilotları jetleri kullanma mevzusunda eğiterek gelişmiş cenk uçaklarının Kiev’e teslimini destekleyeceğini söylemiş oldu.

Şu ana kadar Ukrayna’ya ABD’den sonrasında en fazla tabanca gönderen ülkeler Almanya, İngiltere, Norveç ve Danimarka. Polonya ise bu listede altıncı sırada.

Polonya, kendisini Rusya’ya karşı korumak için çaba sarfeden Ukrayna’ya ortalama 3,3 milyar dolar değerinde askeri yardım gönderdi.

Varşova yönetimi Ukrayna’ya Leopard 2 muharebe tankları göndermiş ve Almanya’yı da aynı sonucu alması için teşvik etmişti. Polonya daha ilkin ek olarak Ukrayna’ya cenk uçakları gönderme sözü de vermişti.

Polonya’da 1,5 milyondan fazla Ukraynalı sığınmacı yaşıyor.

Göreve başlarken yüzde 73 seviyesinde bir enflasyon ve yüzde 8,5 seviyesinde bir siyaset faizini devralan yeni ekipten umutlar büyüktü.

Kredibilitesi ciddi şekilde erozyona uğramış ve yeni bir sayfa açmaya niyetlenmiş bir merkez bankası açısından ilk faiz sonucu mühim bir sinyal kıymeti taşır. Bu yüzden ilk faiz artışının ebatlarına dair beklentiler minimum 10 puandan başladı ve 20 puana kadar geniş bir yelpazeye yayıldı.

Gelgelelim ilk toplantısında bir tek 650 baz puanlık bir faiz artırımına giden Merkez Bankası sonraki görüşmede hızla vites küçültüp 2.5 puanlık bir faiz artışı ile yola devam etti. Bu sebeple, her ne kadar doğru yolda atılmış mühim adımlar olsa da düşük dozda uygulanan ilacın son 1,5 senenin hasarına derman olamayacağı kısa sürede ortaya çıktı.

Geçmiş dönemde kura meydana getirilen yoğun müdahale geri çekilmiş olduğu için kurdaki kıymet kaybı daha da hızlandı ve yeni bir enflasyon dalgası yarattı. Bunların üstüne maaş ayarlamaları, dolaylı vergiler ve akaryakıt zamları eklenince ironik bir halde faizler artarken yıl sonu enflasyon beklentileri de yüzde 70’lere ulaştı.

Enflasyon görünümündeki bu süratli kötüleşmeye karşılık Enflasyon Raporu toplantısında “lüzumlu görülürse” ve “kademeli” faiz artışlarına gidileceğinin not edilmesi “elden gelen bu kadar” mesajını vererek ileriye yönelik faiz artışı beklentilerini mühim seviyede sınırladı.

Piyasaları faiz artışlarının söneceğine hazırlayan Enflasyon Raporu toplantısından bigün sonrasında Para Politikası Kurulu’na (PPK) üç yeni üye atandı. Cevdet Akçay benzer biçimde piyasa ve yabancı yatırımcılar nezdinde oldukça saygı duyulan bir yere haiz olan adların de yer almış olduğu yeni ekip ilk toplantısında 750 baz puanlık “jumbo” faiz artışı ile piyasaları selamladı.

Dün gelen 500 baz puanlık ilave faiz artışı ile siyaset faizi yüzde 30’a yükselirken, metinde 2024 için senelik enflasyon hedefi olan yüzde 33’ün tutturulması mevzusunda TCMB’nin “kesin olduğu” ifadesi yer aldı.

Merkez Bankası yıl sonuna kadar bir faiz artışı daha yaparak siyaset faizini yüzde 35’e çekerse, koymuş olduğu enflasyon beklentisi üstünden hesaplanan gerçek faiz pozitife geçecektir.

Peki faizlerde bu düzey, enflasyondaki yükseliş trendini tersine çevirmeye yeter mi?

Amerikan Merkez Bankası’nın (Fed) iki gün önceki toplantısında benzer bir sual başkan Jerome Powell’a soruldu.

Powell, siyaset faizinde zirvenin nerede olduğu ve hangi noktada faizlerin geldiği seviyenin kafi olduğuna ikna olacakları sorusuna aydınlatıcı bir yanıt verdi. Teknik bir hesaplama ile kati bir sayı vermenin mümkün olmayacağına işaret ederek “politikanın yeterince sıkılaştırıcı olup olmadığını sadece görerek anlarsınız” dedi.

Bu yanıt şüphesiz TCMB de ilgilendiriyor. Siyaset faizi 2024 için söyleniş edilen resmi enflasyon beklentisinin üstüne çekildikten sonrasında bu seviyenin kafi olup olmadığını beklenti yönetimindeki başarı belirleyecektir.

Birikimli faiz artışları, yüksek enflasyonun yarattığı yoksullaşma ile birleştiğinde (eğer faizlerde prematüre bir indirim söz mevzusu eğer olmazsa) talep enflasyonu önümüzdeki altı ay içinde büyük seviyede sönebilir.

Öte taraftan, yüksek enflasyonun yarattığı yapışkanlığı yenmek sadece ve sadece bu süreçte sıkı para politikasından ödün vermeyecek ve ikinci bir “Naci Ağbal” vakası yaşanmayacağına piyasaları inandıracak bir Merkez Bankası ile mümkün olabilir.

Bu yolda yapılması gerekenler ise özetle şunları: