Açıklamada Erdoğan şeklinde, “taraflar” kelimesi kullanıldı, itidal çağrısı yapılmış oldu ve “Sivil can kayıplarını şiddetle kınıyoruz” denildi. Ek olarak Türkiye’nin izleyeceği politikaya ilişkin işaret de verildi:

“Söz mevzusu gelişmelerin daha çok tırmanmadan ve daha geniş bir alana yayılmadan denetim altına alınabilmesini teminen, Türkiye olarak elimizden gelen katkıyı sağlamaya daima hazırız. Bu doğrultuda ilgili taraflarla temaslarımızı yoğun bir halde sürdürüyoruz.”

Dışişleri Bakanlığı’nın bu açıklamasından sonrasında Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken ve Filistin Dışişleri Bakanı Riyad el-Maliki’nin yanı sıra Katar, Suudi Arabistan, Mısır ve İran dışişleri bakanları ile de telefon görüşmeleri gerçekleştirdiği kaydedildi.

Temasların içeriğine ilişkin detaylı izahat yapılmadı sadece ABD Dışişleri Bakanlığı’ndan Blinken-Fidan görüşmesinin arkasından meydana getirilen kısa bilgilendirmede, Blinken’ın Türkiye’yi devreye girme mevzusunda cesaretlendirdiği vurgulandı. ABD’nin Ankara Büyükelçiliği’nden meydana getirilen kısa açıklamada da, Türkiye’nin itidal çağrısına destek verilmesi dikkat çekti.

Şiddetin alevlendiği Cumartesi sabahından bu yana yaşanmış olan gelişmeler, Türkiye’nin, kendisinin dengeli olarak görmüş olduğu etkin bir siyaset seyretme arayışında bulunduğunu gösteriyor.

Resmi açıklamalarda, Hamas’ın adı geçmemesine rağmen “sivillere karşı şiddetin kınanması vurgusunun yapılması”, Ankara’nın bölgeden gelen haber ve görüntülere duyarsız kalmadığının kanıtı olarak görülüyor.

Bununla beraber Cumhurbaşkanı Erdoğan ve öteki yetkililer, Kudüs’teki Mescid-i Aksa’nın dini ve zamanı statüsünün değiştirilmesine karşı çıkmaya devam edecekleri mesajı da verdiler.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın yürüttüğü dış ilişkiler trafiği de, Ankara’nın bu süreçte etkin olacağının işareti. Fidan’ın diplomatik çabalarının kapsamı, bölgedeki gerilimin ülkelerin kendi çabalarıyla değil sadece ortak bir hareket sonucu dindirilebileceğine işaret ediyor. Fidan’ın Mısır, Suudi Arabistan ve İran ile kurduğu temaslar bu açıdan mühim görülüyor. Gelişmelerin seyrine bakılırsa Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın da devreye girmesi planlanıyor.

Türkiye, birçok Batı ülkesinin aksine Hamas’ı meşru bir siyasal erkek oyuncu olarak görüyor ve Filistin’deki öteki kuvvetli teşkilat olan El Fetih ile ortak bir hükümet kurma mevzusunda arabuluculuk yapıyor.

Bu kapsamda Cumhurbaşkanı Erdoğan, 26 Temmuz 2023’te Filistin Özerk Yönetimi Başkanı Mahmud Abbas ve Hamas lideri İsmail Haniye’yi Ankara’da ağırlamış ve ortak yönetim mevzusundaki çağrılarını yinelemişti.

Türkiye ile Hamas arasındaki resmi bağlar ilk kez 2006’da üst düzey bir Hamas heyetinin Ankara’yı ziyaretiyle başladı. Türkiye-İsrail ilişkileri, 2010’da yaşanmış olan Mavi Marmara bunalımıyla gerilemesi sürecinde, Ankara’nın Hamas’la temasları yoğunlaştı. Bazı üst düzey yetkililerin İsrail karşıtı faaliyetlerini Türkiye’den yönlendirdiği iddiası, İsrail tarafınca sıkça dile getirildi.

İsrail, Türkiye ile normalleşme sürecinde Hamas’ın faaliyetlerinin sona erdirilmesini şartlardan biri olarak masaya sürdü. Ankara’nın, tam olmasa da, bu koşulu yerine getirdiğine yönelik haberler internasyonal basında yer aldı.

Bölgedeki son gelişmeler, Ankara’nın arabulucu olarak devreye girmesini sağlayabilir mi sorusunu da bununla beraber getirdi. Ankara’nın Hamas ile temasa geçtiğine dair hemen hemen bir haber yok.

İsrail’in Türkiye Büyükelçisi Irit Lillian, 8 Ekim’de Milliyet gazetesine verdiği demeçte, bu olasılıkla ilgili bir soruya cevap verirken, “Türkiye’nin Hamas ile herhangi bir ilişkisi bulunduğunu düşünmüyorum. Türkiye barışçıl bir ülkedir. Bölgedeki güçler içinde sulh, refah ve daha iyi anlaşılma arayışında. Niçin Hamas adına müdahale etsinler ki?” dedi.

Büyükelçi Lillian, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bölgede sulh ve istikrar arayan bir önder bulunduğunu ve bu kapsamda elinden geleni yapacağına inandığını da kaydetti.

Bölgedeki son gerilimin, Türkiye-İsrail normalleşme süreci açısından büyük ehemmiyet verilen bir dönemde yaşanması dikkat çekici. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Eylül ayında New York’ta bir araya gelmiş olduğu İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun, ertelenen Türkiye ziyaretini Ekim ya da Kasım ayında yapmasının planlandığı kaydedilmişti.

Netanyahu’nun ziyareti öncesi bilhassa enerji alanındaki ortaklaşa iş olasılıklarını görüşmek suretiyle Türkiye-İsrail içinde bakan düzeyinde temasların gerçekleştirilmesi de öngörülüyordu.

Sadece yaşanmış olan son gelişmelerin bu temasların ertelenmesine niçin olabileceği değerlendirmeleri yapılıyor. Türkiye-İsrail normalleşmesinin geleceğinin ise çatışma ortamının iyi mi evrileceğine bakılırsa şekilleneceği yorumları öne çıkıyor.

Reuters haber ajansının aktardığına bakılırsa, Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas, halkının “yerleşimcilerin ve işgal askerlerinin terörüne karşı kendilerini müdafa hakkına haiz bulunduğunu” söylemiş oldu.

Şimdiye kadar her iki tarafta da yüzlerce şahıs yaşamını yitirdi, binlerce şahıs yaralandı.

İsrail yetkilileri, 100’den fazla kişinin Hamas tarafınca rehin alındığını duyurdu.

Geçtiğimiz 24 saatte oldukça sayıda diplomatik temas gerçekleşti, dünya liderleri açıklamalar yapmış oldu.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan AKP’nin 4. Muhteşem Büyük Kongresi’nde yapmış olduğu konuşmada, Hamas’ın Aksa Tufanı Operasyonu’na ilişkin, itidal çağrısı yapmış oldu.

Erdoğan, “Türkiye olarak İsrail’deki hadiseler ışığında tarafları itidalle hareket etmeye, gerilimi tırmandıracak fevri adımlardan uzak durmaya çağırıyoruz” dedi.

İlerleyen saatlerde Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken ve Filistin Dışişleri Bakanı Riyad el-Maliki’nin yanı sıra Katar, Suudi Arabistan, Mısır ve İran dışişleri bakanları ile telefon görüşmeleri gerçekleştirdiği kaydedildi.

Geçtiğimiz saatlerde birçok dünya lideri İsrail’in “kendisini müdafa hakkına haiz olduğu” yönünde açıklamalar yapmış oldu.

İsrail Başbakanı Netanyahu’nun ofisinden meydana getirilen açıklamada, Almanya, Ukrayna, İtalya ve İngiltere liderlerinin İsrail’in kendisini “ne kadar gerekiyorsa” müdafa hakkına destek verdikleri açıklandı.

Cumartesi akşamı Beyaz Saray’da yapmış olduğu açıklamada ABD Başkanı Joe Biden da İsrail’in “kendisini ve halkını müdafa hakkına haiz bulunduğunu” ve ABD’nin İsrail’e desteğinin “sağlam ve tereddütsüz” bulunduğunu açıkladı.

“İsrail’e düşman olan herhangi bir taraf açısından bu saldırıları kullanma zamanı değildir” diyen Biden, “Dünyanın gözü üzerinizde” diye devam etti.

Biden, İsrail’in gereksinim duyan her şeye haiz olması ve kendisini savunmaya devam edebilmesi için müttefiklerle görüşülmekte bulunduğunu kaydetti.

İngiltere Başbakanı Rishi Sunak, Aksa Tufanı operasyonuna ilişkin yapmış olduğu değerlendirmede, “Hamas teröristlerinin İsrail halkına karşı gerçekleştirdiği saldırılar karşısında şoka uğradım” dedi.

İsrail’in kesinlikle kendini müdafa hakkına haiz bulunduğunu belirten Sunak, “İsrailli yetkililerle bağlantı halindeyiz” dedi.

Avrupa Birliği (AB) Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, toplumsal medya hesabından yapmış olduğu paylaşımda Hamas saldırılarını kınadı.

Von der Leyen, “Hamas teröristlerinin İsrail’e yönelik gerçekleştirdiği saldırıyı kati surette kınıyorum. Bu, terörizmin bir en aşağılık örneğidir. İsrail, bu şekilde çirkni saldırılara karşı kendini müdafa hakkına haizdir” dedi.

Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy ise toplumsal medyada yapmış olduğu açıklamada, “Teröre başvuran hepimiz dünyaya karşı kabahat işliyor. Terörün hiçbir yerde ve hiçbir süre yaşamı yok etmeye yada denetim etmeye kalkışmaması için dünyanın birlik ve beraberlik içinde durması gerekiyor. İsrail’in meşru savunma hakkı tartışılmaz” dedi.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da İsrail’e yönelik “terör saldırılarını” kınadı.

Toplumsal medyadan paylaşım meydana getiren Macron, “Kurbanlarla, onların aileleriyle ve onlara yakın olanlarla tam dayanışma içinde olduğumu ifade ediyorum” dedi.

Çin Dışişleri Bakanlığı ise Pazar günü yapmış olduğu açıklamada, İsrailliler ve Filistinliler içinde tırmanan gerilim ve sertlik vakalarından “derin kaygı” duyduğunu belirtti.

Açıklamada, “İlgili tarafları sakin olmaya, itidalli davranmaya ve sivilleri korumak ve durumun daha da kötüleşmesini önlemek için düşmanlıkları derhal sona erdirmeye çağırıyoruz” denildi.

Bakanlık, “Çatışmanın tekrarlanması, sulh sürecinin uzun süre duraklamasının devam edemeyeceğini bir kez daha gösteriyor” dedi.

Bakanlık, internasyonal toplumu “kalıcı barışı sağlamanın bir yolunu bulmak” için “daha büyük bir aciliyetle hareket etmeye” çağırdı.

Arap Birliği Genel Sekreteri Ahmed Aboul Gheit, “Gazze’deki askeri operasyonların derhal durdurulması” ve “iki taraf arasındaki silahlı çatışma döngüsünün” sonlandırılması çağrısında bulunmuş oldu ve şu şekilde devam etti:

“İsrail’in sertlik içeren ve aşırılıkçı politikaları uygulamaya devam etmesi, bölgeyi öngörülebilir gelecekte istikrara yönelik ciddi fırsatlardan yoksun bırakan bir saatli bombadır.”

Devlet haber ajansına bakılırsa ise Mısır Dışişleri Bakanlığı, İsrail ile Filistinliler arasındaki gerilimin tırmanmasının “ciddi neticeleri” mevzusunda uyarıda bulunmuş oldu.

Bakanlığın yapmış olduğu açıklamada, “Maksimum itidal uygulanması ve sivillerin daha çok tehlikeye maruz bırakılmasından kaçınılması” çağrısında bulunulmuş oldu.

Mısır Dışişleri Bakanı Sami Şükrü’nün gelişimleri görüşmek suretiyle AB Dış Siyaset Yüksek Temsilcisi Josep Borrell ile bir görüşme gerçekleştireceği aktarıldı.

İran’ın Dini Lideri Ali Hamaney’in danışmanı Rahim Safavi, Filistinlilerin İsrail’e yönelik saldırısını destekledi.

ISNA haber ajansında yer edinen haberde Safavi’nin “Filistinli savaşçıları kutlarız” ifadelerine yer verildi.

Safavi, “Filistin ve Kudüs’ün özgürleşene kadar Filistin savaşçılarının yanında olacağız” dedi.

Interfax haber ajansının Dışişleri Bakan Yardımcısı Mihail Bogdanov’a dayandırdığı haberine bakılırsa ise Rusya, İsrail-Filistin çatışmasının tırmanmasıyla bağlantılı olarak İsrail, Filistinliler ve Arap ülkeleriyle temas halinde bulunduğunu söylemiş oldu.

Rusya tarafınca meydana getirilen açıklamada, “Devamlı itidal çağrısında bulunduğumuzu anlatmaya gerek yok” denildi.