UNESCO Dünya Miras Sıralaması’nde yer edinen evleriyle dünyaca meşhur Karabük’ün Safranbolu ilçesindeki zamanı yapılar, mimarisiyle dünyaya örnek oluyor.
4 Ekim Dünya Mimarlık Günü çeşitli etkinliklerle kutlanırken, Osmanlı periyodunun mimarisi, kent yaşamı ve kültürünü yansıtması sebebiyle “Osmanlı’nın parmak izi” olarak da adlandırılan Safranbolu ilçesinde 18, 19. yüzyıl ve 20. yüzyılın başlarında inşa edilen evler, mimarisiyle dikkat çekiyor. Genel anlamda 2 ya da 3 kattan oluşan binalardan oluşan Safranbolu evlerinde çoklu nüfus sebebiyle 8 oda bulunurken, evler tarihte komşuluk hakkını da gözetilerek inşa edildi. Safranbolu’da hiçbir ev ötekinin manzarasını ve ışığını kapatmazken, tüm evlerin kendilerine nazaran daha merkezi konumdaki kamu binalarına, dini yapılara ve anıt eserlere dönük yapılması dikkat çekiyor.
“AMERİKALILARA ÖRNEK OLDU”
Giriş ve zemin katları kalınca taş duvardan meydana getirilen Safranbolu evleri, yazın klima görevi görürken, ahşap yaydan arasına çeltik dolgularla ısı yalıtımı, ahşap mefruşatlar arasına konulmuş olan topraklarla da hem ses hem de su yalıtımı yapması sağlanıyor. Çatısında kırma çatı üstünde de oluklu kiremitleri olan Safranbolu evlerinin yapım sistemi, Amerikalıların örnek almış olduğu ve bunu çeliğe uyguladıkları bir sistem olarak yer ediniyor.
“ALDIĞIMIZ KARARLAR KENTLERİN ÇOK UZUN VADEDE GELECEĞİNİ TAYİN EDİYOR”
Safranbolu Belediye Başkanı Mimar Elif Köse, Safranbolu şeklinde zamanı bir kentte mimar olmaktan ve burada belediye başkanlığı yapıyor olmaktan mutlu bulunduğunu söylemiş oldu. 27 yıl mimarlık mesleğini yürüttüğünü ifade eden Köse, “Bu açıdan kendimi de oldukca talihli bir mimar olarak, sonrasında da belediye başkanı olarak görüyorum. Bu tür kentlerde doğal ki belediye yapmak her insana nasip olan bir şey değil. Bilhassa de mimar olmam Safranbolu’nun geleceği açısından orta ve uzun vadeli planlarını yapabilmek açısından da mühim bulunduğunu düşünüyorum. Belediye başkanlığına başladıktan sonrasında şunu oldukca daha iyi gördüm ve anladım ki, kentleri ne olursa olsun teknik insanoğlu, mimarlar, inşaat mühendisleri ya da yönetenler eğer bu meslekten değilse oldukca iyi bu meslekten danışmanları olması gerekir diye düşünüyorum. Bu sebeple aldığımız kararlar kentlerin oldukca uzun solukta geleceğini atama eden, geleceğinin iyi ya da fena olması noktasında alınan kararlar söz mevzusu. Bu açıdan bu şekilde olması hem şehir için hem de kentte yaşayan insanların daha konforlu ve rahat bir ortamda yaşamaları için oldukca mühim diye düşünüyorum” dedi.
“EN UYGUN TEKNİKLERLE YAPILMIŞ”
Geçmişte uygulanan teknikler, kullanılan malzemeler ve detayların kendilerine de ışık tutuğunu vurgulayan Köse, “Bu tarz şeyleri bizim alıp günümüzdeki yaptığımız yapılara da geçirmemiz lazım. Kısaca yorumlamasını yapmamız lazım. Bunu ne kadar yapabiliyoruz sorgulanır doğal ki. Safranbolu evlerine bakmış olduğunuzda bir kere bilhassa yapının kendisinden ilkin yapıldığı coğrafya, arazi oldukca iyi tespit edilmiş. Zelzele açısından bunun önemi oldukca büyük. Bilhassa de verimli olmayan kıraç ve taş arazilere, eğimli arazilere yapıları yapmış olup, düz ve verimli arazilerde de ziraat yapmışlar. Biz günümüzde bunun tam tersini yapıyoruz maalesef. O yüzden buraya da dikkat çekmek isterim. Aldıkları kararları en başlangıcında yapıyı yaptıkları yer anlamında da oldukca mühim. Sonrasında da o araziye uygun ve günün şartlarının gerektirdiği malzemelerle en uygun tekniklerle yapılmış” diye konuştu.
“YAPIM SİSTEMİ AMERİKALILARIN ÖRNEK ALDIĞI BİR SİSTEM VAR”
“Safranbolu evinin giriş katı, zemin katı taş duvardır. Kalınca taş duvarlardan oluşur ki, bu taş duvarlar yazın klima görevi de görür” diyen Köse, şunları kaydetti:
“Hem hem de taşıyıcıdır aslına bakarsanız. Üstü de yeydana taşıyıcı sistem, ahşap yeydan arasına çeltik dolgularla yapılmıştır. Bu da ısı yalıtımını elde eden özelliğe haizdir. Bununla beraber ahşap mefruşatlar içinde da toprak görürüz. Bu da hem ses hem su yalıtımını elde eden bir araç-gereç. Kırma çatı üstünde de oluklu kiremitleri var. Yapım sistemi Amerikalıların örnek almış olduğu, zelzele bölgelerinde örnek almış olduğu ve bunu çeliğe uyguladıkları bir sistem var.”
Safranbolu Belediyesi olarak yaptıkları restorasyon çalışmalarına da değinen Başkan Köse, şu ifadelere yer verdi:
“Doğal ki her yıl değişik bir sokakta bir sokak sağlıklaştırması ve cephe yenilemesi emek harcamaları yapıyoruz. Bulduğumuz ya da projelendirip bulduğumuz kaynaklarla bu tarz şeyleri yurttaşlarımızdan asla almadan, maliyetini onlara yansıtmadan belediyemizin bütçesinden ya da aldığımız kaynaklarla bu tarz şeyleri onarıyoruz, yeniliyoruz ve gelecek nesillere daha sıhhatli bir halde aktarmak için emek harcamalar yapıyoruz. İlk göreve geldiğimizde Kasaplar Sokağı’nda dükkanları restore etmiştik. Sonrasında Asma Altı, şimdi bir Han Arkası’nda. Hem sokak sağlıklaştırması hem cephe yenilemesi çalışmamızın son aşamalarına geldik. Orada daha ilkin üstü kapatılmış dere yatağının üstü açılarak yayalaştırıldı ve adım atma yolu, korkuluklarıyla, şehir mobilyalarıyla, cephelerin yenilenmesiyle yeni bir çehreye kavuştu o bölgede.”