Gabon’un çocuk futbolcuları iyi mi istismar edildi?

Futbolun yönetim kadroları, Gabon’da genç cinsel istismar mağdurlarını korumada başarısız oldukları suçlamalarıyla karşı karşıya. BBC Africa Eye, otuz senedir bu sporun her kademesini salgın eden bir ağdan bahseden 30’dan fazla görgü tanığıyla konuştu.

Uyarı: Bu yazı bazı okuyucuların rahatsız edici bulabileceği ayrıntılar içermektedir

Orta Afrika ülkesi Gabon’da cinsel istismar iddiaları 1990’lı yılların başına kadar uzanıyor.

İsminin gizli saklı kalmasını isteyen bir mağdur, gençliğinde, 17 yaş altı futbol kampında başına gelenleri söyledi. Kendisinin ve en yakın arkadaşının gece yarısı uyandırılıp çıplak erkeklerle dolu kırmızı ışıklı bir odaya götürüldüğünü söylemiş oldu.

“Bana ve arkadaşıma dokunmaya başladılar, anlamadım. Yakarış etmeye başladım. Dışarı çıkmak istedim fakat kapı kilitliydi. Beni yakalayıp yere attılar. İki güvenlik görevlisi vardı. Hazırlıklı gibiydiler” dedi.

“Arkadaşıma saldırı etmeye başladıklarını gördüm. Gözlerinin içine baktım, o da sanki ‘İstediklerini yapalım da kurtulalım’ der benzer biçimde bana baktı. Ağladım, bağırdım, bağırdım ve bağırdım.

“Bana tekrar asla seçmeleri geçemeyeceğimi ve olanları herhangi birine anlatırsam ailemin öldürüleceğini söylediler.”

Tekrar Gabon için oynamadı.

BBC Africa Eye, senelerdir olup bitenler mevzusunda yetkilileri uyarmak için çeşitli girişimlerde bulunulduğunu öğrendi.

2019’da eski Gabon ulusal ekibi oyuncusu Parfait Ndong, kendi akademisi Jardin de futbol au Gabon’u oluşturmak için ülkesine döndü. Gabon adına 45 kez forma giyen ve Avrupa’da görkemli bir futbol kariyerine haiz olan Parfait Ndong, Gabon futbolunda saygı duyulan bir isim. Durumu öğrenince yetkililere haber verdiğini söylüyor.

BBC’ye “Yapabileceğim her şeyi yaptım” dedi ve lig başkanı, Fegafoot olarak malum ulusal futbol federasyonunun başkanı ve devrin spor bakanıyla görüştüğünü ekledi.

Bu çabaların göz ardı edilmesinin arkasından mahalli medyaya yöneldiğini söylemiş oldu: “Kimse söyleyeceklerimi duymak istemedi.”

Dört alıştırmacı, İngiltere’deki Guardian gazetesi Aralık 2021’de rahatsız etme haberlerini duyurana kadar tutuklanmamıştı. Bu kişilerden üçü halen cezaevinde.

En rahatsız edici iddiaların merkezinde, “Capello” olarak malum Patrick Assoumou Eyi vardı. Onlarca yıl, Gabon ulusal gençlik takımlarının baş antrenörlüğünü yapmış oldu. En önemlisi, Capello’nun gençlik takımlarında Gabon adına kimin oynayacağına karar verme yetkisi vardı.

Ndong, “Temelde bir Tanrı konumundaydı bu sebeple hepimiz onu ilahlaştırıyordu. Eğitim merkezlerinden, akademilerden görevli olanlar…” dedi.

Aralık 2021’de FIFA’nın bağımsız etik kurulu, Capello’nun işlediği iddia edilen cinsel istismar raporlarına ilişkin ön soruşturma işlemlerini başlattı ve onu futbolla ilgili tüm faaliyetlerden uzaklaştırdı. Bu soruşturma Fegafoot’un yeni kurulan etik komitesi tarafınca yürütüldü ve Mayıs 2022’de FIFA’nın soruşturma komisyonu ön soruşturmayı resmileştirdi.

Ustalaşmış futbolculara yönelik küresel sendika olan Fifpro’nun kıdemli hukuk müşaviri Loïc Alves’e gore, Fegafoot’un başlangıçta soruşturmayı yönetmesine izin vermek “her düzeyde bir çıkar çatışması” teşkil ediyordu.

“Bir mağdur kendisini istismar eden kuruma iyi mi güvenebilir?” diye sordu.

Capello, genç oyunculara saldırı etme ve onları istismar etmek için manipüle etme suçlamalarını kabul etti ve cezası açıklanıncaya kadar cezaevinde kalmaya devam edecek. Tutuklanan öteki antrenörler ise kendilerine yöneltilen iddiaları reddediyor.

Bu durumdan hangi yetkililerin ne vakit haberdar olduğu mevzusunda sorular gündeme geldi.

Kimliğini korumak için adı değiştirilen Alexis, Gabon’da altyapıda yükselerek Avrupa’da forma giydi. BBC’ye açıkça konuşabilmesinin tek sebebinin artık ülkede olmaması bulunduğunu söylemiş oldu. Halen ülkede yaşasaydı, yaşamının tehlikeye gireceğini söylemiş oldu.

“Doğrusu Capello’yu tutukladılar fakat ne zamandan beri biliyorlardı ve ne zamandan beri bu mevzuda hiçbir şey yapmadılar? (Soruşturmada) en alt seviyede durdular. En üst seviyeye kadar gidiyor fakat örtbas etmek için her şeyi yapacaklar. Capello bir günah keçisi. Tepedekilerin kellelerinin uçurulması gerekiyor.”

Julien adını vereceğimiz bir başka futbolcu da BBC’ye kendisinin de 14 yaşından itibaren istismara uğradığını söylemiş oldu. Birkaç yıl Gabon ulusal takımında forma giydi ve istismara uğrayan çocuk sayısını hesaplamanın zor olduğuna inanıyor.

“Kaç koçun adam ufaklıklara tacizde bulunduğunu bilmiyorum fakat bir an için yalnız Capello’ya bakalım. En iyi bilineni o ve bunu son 25-30 senedir yapıyor. Her yıl bir ihtimal daha fazlasına fakat minimum 50 çocuğa erişimi vardı” dedi.

“Şimdi bu ağa kaç kişinin dahil bulunduğunu düşünelim. Binlerce adam çocuktan bahsediyoruz.”

Fegafoot şefi Pierre-Alain Mounguengui, çekilme çağrılarına karşın görevde kaldı ve Nisan 2022’de tekrardan seçildi.

Alves, açığa alınması gerektiğine inanıyor: “Örtbas iddiasının ciddiyeti, seçimlere gitmeden ilkin otomatikman uzaklaştırmayı, geçici uzaklaştırmayı bununla beraber getirmeliydi.”

Fegafoot’un başkanı olarak Mounguengui’nin ya neler bulunduğunu bilmediği için yetersiz olarak değerlendirilebileceğini ya da senelerdir bildirilen istismarı örtbas etmekten suçlu görülebileceğini söylemiş oldu.

Mounguengui, tekrardan seçilmesinden üç hafta sonrasında tutuklandı ve “pedofili suçlarını bildirmemekle” suçlandı. Capello’nun aksine FIFA onu açığa almadı ve Fegafoot’u hapishaneden yönetmeye devam etti.

FIFA’nın çocuk koruma politikası şu şekilde diyor: “Harici bir soruşturma devam ederken bir personelin görevden uzaklaştırılması standart uygulama olmalıdır.”

2014 senesinde ülkenin ilk ustalaşmış futbolcular sendikasını kuran eski Gabon ulusal ekibi oyuncusu Rémy Ebanega, Ndong benzer biçimde Gabon futbolunda açıkça konuşabileceğini hisseden azca sayıdaki isimden biri. Kendisi istismara uğramadı sadece istismara uğrayan birkaç arkadaşının bulunduğunu söylemiş oldu.

“Mahalli mahkemeler federasyon başkanını hapse attı ve FIFA hiçbir şey yapmadı. Capello’da olduğu benzer biçimde soruşturmalar devam ederken niçin o da açığa alınmadı?” dedi.

“Hapishanedeyken federasyonu yönetmeye devam etti. Bunun başka bir olabildiğini sanmıyorum.”

Mayıs 2022’de FIFA, Capello’yu, başka iki teknik direktörü ve futbol ligi başkanını resmi olarak uzaklaştırdı, sadece Mounguengui’ye yaptırım uygulamadı.

Ayrıca Afrika Futbol Konfederasyonu (Caf), Mounguengui’nin suçlu olduğu kanıtlanana kadar masum bulunduğunu söylemiş oldu ve Nisan 2022’de Gabon’un o zamanki Spor Bakanı Franck Nguema’ya tutukluluğunu sorgulayan bir mektup yazdı. Caf Başkanı Patrice Motsepe dört ay sonrasında Fegafoot başkanını hapiste ziyaret etti.

Neredeyse altı ay hapis yattıktan sonrasında Mounguengui şartlı tahliye edildi. Üç hafta sonrasında Katar’da düzenlenen FIFA 2022 Dünya Kupası’nın açılışında Caf başkanına sarılırken fotoğraflandı.

Ebanega’ya gore, Fifa Direktörü Gianni Infantino’nun Katar’a daveti, futbolun dünyadaki yönetim kademesinin Fegafoot’un performansından memnun bulunduğunu gösterdi: “Takdir edilecek iş bu mudur? Federasyonun cinsel istismara karşı harekete geçmemesi mi?”

Üç ay ilkin Mounguengui, Caf’in yönetim kurulu üyesi olarak en üst kademelere tekrardan seçildi. Geçen hafta, Afrika Uluslar Kupası’nın ev sahipliği duyurusu için Kahire’de Caf yöneticileriyle beraber fotoğraflandı.

İddiaların internasyonal medyada yer almasının üstünden ortalama iki yıl geçmesine karşın Fegafoot’un birçok üst düzey adı hâlâ görevde.

Ebanega, “Sistemin devam edebildiğine ve hâlâ devam edebileceğine inanıyorum bu sebeple hiçbir şey değişmedi” dedi.

BBC’ye konuşan pek oldukça şahıs, istismar iddialarıyla ilgili olarak evlatların hâlâ risk altında olduğuna dair gerçek bir korku yaşıyor.

Julien, “İstismarın hâlâ devam ettiğine ikna olmuş durumdayım” dedi.

BBC Africa Eye’ın belgeselindeki iddiaları Fegafoot, Caf ve Fifa’ya sorduk. Tüm taraflar, her türlü çocuk istismarını mümkün olan en kuvvetli ifadelerle kınadı.

Fegafoot ve Mounguengui, kendilerine yöneltilen tüm suçlamaları reddettiler ve Gabon futbolunda herhangi bir cinsel istismar iddiası kamuoyunda duyulur duyulmaz lüzumlu önlemlerin alındığını söylediler.

Fegafoot etik kurulunun Aralık 2021’de yürüttüğü soruşturmaya, federasyonun düzenlemelerine uygun olarak kurulduğu için eleştiri yöneltmeyi doğru bulmadıklarını söylediler.

Fifa ve Caf, kendilerine yöneltilen tüm suçlamaları reddetti ve Mayıs 2022’de resmiyet kazandırılan FIFA soruşturmasının halen devam ettiğini söylemiş oldu.

Her iki kurum da tüm soruşturmalarının FIFA Etik Kuralları, Spor Tahkim Mahkemesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve İsviçre yasalarının gerektirdiği şartlara uygun olarak yürütüldüğünü altını çizdi.

Caf, Motsepe’nin, kurumun cinsel istismara karşı sıfır toleransını vurgulamak ve soruşturma makamlarına destek vermek için Gabon’u ziyaret ettiğini söylemiş oldu.

Ek olarak Motsepe Mounguengui’yi selamladığında, Mounguengui’nin Dünya Kupası’nda konuk olduğu ve kendisine karşı herhangi bir suçlamanın bulunmadığı açıklandı.

Geçen ayki darbenin arkasından artık spor bakanlığı görevinde olmayan Nguema, cinsel istismar iddiaları kamuya açıklanmadan ilkin bilgisi olduğu iddialarını şiddetle reddetti.