İklim değişikliği: Gençler Türkiye dahil 32 ülkeye dava açtı

Gençler bu ülkeleri iklim değişikliği mevzusunda yeterince tedbir almamakla ve sera gazı emisyonlarını, Paris Anlaşması’nın küresel ısınmayı 1,5°C ile sınırlandırma hedefine ulaşacak kadar azaltmamakla suçluyorlar.

Dava, kendi türünde Strasbourg’daki Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nde (AİHM) oluşturulan ilk dava olma özelliği taşıyor. Davayı kazanmaları durumunda, ilgili hükümetler için yasal olarak bağlayıcı sonuçlar doğabilir. Davanın ilk duruşması bugün görülecek.

Yaşları 11 ile 24 içinde değişen altı davacı, Portekiz’de 2017’den bu yana her yıl meydana gelen orman yangınlarının küresel ısınmanın direkt bir sonucu bulunduğunu iddia ediyor.

Hükümetlerin iklim değişikliğiyle savaşım mevzusundaki isteksizlikleri sebebiyle yaşam hakkı, mahremiyet hakkı, aile hayatına saygı hakkı ve ayrımcılığa uğramama hakkı da dahil olmak suretiyle temel insan haklarını ihlal ettiklerini savunuyorlar.

Bilhassa Portekiz’deki aşırı sıcaklıkların kendilerini kapalı alanda zaman geçirmeye zorlaması ve uyuma, odaklanma yada egzersiz yapma imkanlarını kısıtlaması sebebiyle hali hazırda mühim neticeleri deneyimlediklerini söylüyorlar. Bazıları ek olarak eko-kaygı, alerji ve astım dahil solunum hastalıklarından da muzdarip.

Gençlerin hiçbiri maddi tazminat talebinde bulunmuyor.

Claudia, Mariana’nın uçan helikopterleri duyduğunda, bunlar ona 2017’de 50 bin dönümden fazla ormanın yok olduğu ve küllerin kilometrelerce uzakta olan evlerinin üstüne yağdığı yangınları hatırlattığı için hâlâ korktuğunu söylüyor.

Claudia, “Bence Mariana’nın bu davaya dahil olması, bu yaşta bu kadar bilgili olması hakkaten mükemmel” diyor.

“Fakat bununla birlikte fazlaca kaygı verici: Niçin bu tarz şeyleri düşünmesi gerekiyor? Onun yerine dostlarıyla oynamalı ve TikTok videolarıyla dans etmeli.”

Altı genç davacıyı temsil eden avukatların, mahkemede 32 hükümetin mevcut politikalarının dünyayı yüzyılın sonuna kadar 3 °C’lik küresel ısınmaya doğru sürüklediğini öne sürmeleri umut ediliyor.

Başvuranları destekleyen Küresel Yasal Fiil Ağı’nın (GLAN) direktörü Gearóid Ó Cuinn, “Isınma yıkım derecede” diyor.

“Hükümetlerin acil tedbir almaması halinde, bu davaya dahil olan genç müracaat sahipleri, sağlıklarına ve refahlarına zarar verecek aşırı sıcaklıklarla karşı karşıya kalacaklar. Hükümetlerin bunu durdurmak için fazlaca daha fazlasını yapma yetkisine haiz bulunduğunu biliyoruz, sadece onlar harekete geçmemeyi seçiyor” diyor.

2021’de tıp dergisi Lancet’te piyasaya çıkan araştırma, iklim değişikliği kaygısının ve hükümetin iklim değişikliğine verdiği tepkilerden duyulan memnuniyetsizliğin dünya genelinde çocuklarda ve gençlerde yaygın bulunduğunu ve onların günlük faaliyetlerini etkilediğini ortaya çıkardı.

Dünya genelinde 10 ülkede 16-25 yaş arası 10 bin çocuk ve gencin katılmış olduğu bir ankete dayanan emek harcama, hükümetlerin iklim krizine cevap verme mevzusunda başarısız görülmelerinin çocuklarda ve gençlerde strese yol açtığını öne sürdü.

Hükümetler, davaya verdikleri ayrı ve ortak yanıtlarda, davacıların iklim değişikliğinden yada Portekiz’deki orman yangınlarından direkt zarar gördüklerini kanıtlayamadıklarını ileri sürüyorlar.

Bu hükümetler ek olarak iklim değişikliğinin insan yaşamı yada sağlığı için acil bir risk oluşturduğunu gösteren hiçbir kanıt olmadığını iddia ediyor ve ek olarak iklim politikasının Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin yargı kapsamı haricinde bulunduğunu savunuyorlar.

Gearóid Ó Cuinn, “Gelecekleri mevzusunda kaygı duyan basit bireyler olan Portekizli bu altı genç, eyleme geçmemeleri sebebiyle hali hazırda zarar gördükleri hükümetlerin yüzlerce avukattan oluşan 32 hukuk ekibiyle karşı karşıya kalacaklar” diyor.

“Doğrusu bu, geleceğimiz açısından bizi fazlaca daha iyi bir yola sokacak yapısal bir değişim arayan gerçek bir David-Goliath (Calut) davası.”

Davaya üçüncü taraf olarak müdahil olan Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri Dunja Mijatoviç, bu davanın devletlerin iklim sorunlarını ve insan haklarını iyi mi ele alacaklarını belirleme potansiyeline haiz bulunduğunu söylüyor.

Mijatoviç BBC’ye, ”Bu aslına bakarsak bunun bir tek kağıt üstündeki kelimelerden ibaret olmadığını gösterme şansına haiz olan üye devletler, internasyonal örgütler ve çoğumuz için bir uyarı. Bu bir tek bir kutuyu işaretleyip şunu ya da bunu desteklediğimizi söylemekle değil, politikalarımızı değiştirmekle ilgili” dedi.

AİHM sonucu, iklim değişikliğine karşı eyleme geçme mevzusunda 32 hükümeti aynı anda yasal olarak bağlayacak.

Bu bununla birlikte iklim değişikliğiyle ilgili davalarda AİHM’den rehberlik isteyen mahalli mahkemeleri de etkileyecek. Kararın dokuz ila 18 ay içinde çıkması umut ediliyor.

Claudia sık sık gelecekte içinde yaşayacakları dünyayı düşünerek, çocuk sahibi olup olmamayı sorguladığını söylüyor; “Fakat bu davayı kazanmak, umudun olduğu anlamına gelecek” diyor.

“Bu, insanların bizi hakkaten dinlediği ve bizim kadar endişeli oldukları anlamına gelecek ve hükümetler bu mevzuda bir şeyler yapmak zorunda duracak. Bu her şey için mükemmel olurdu; endişelerimiz için, geleceğimiz için. Devamında pek fazlaca şey gelebilir.”