Kanada parlamentosundaki Nazi tartışması Ukrayna’nın 2. Dünya Savaşı geçmişine ışık tutuyor

Sadece Ukrayna’nın 2. Dünya Savaşı’ndaki görevi, Avrupa dışındaki en büyük Ukrayna diasporasına ev sahipliği icra eden Kanada’da ilk kez münakaşaya yol açmıyor.

Ülke genelinde Galiçya Tümeni’nde vazife icra eden Ukraynalı 2. Dünya Savaşı gazilerine adanmış çeşitli anıtlar bulunmakta.

Yahudi gruplar, Galiçya Tümeni’ndeki askerlerin Adolf Hitler’e bağlılık yemini ettiklerini ve Nazi Almanyası’nın suçlarına ortak olduklarını ya da kendilerinin kabahat işlediklerini ileri sürerek bu anıtları uzun süredir eleştiriyorlar.

Sadece bazı Ukraynalılara gore bu gaziler, bağımsız bir Ukrayna arayışında yalnızca Sovyetlere direnmek için Nazilerin yanında savaşan özgürlük savaşçılarıydı.

Galiçya Tümeni, Yahudi sivillerin katledilmesi de dahil olmak suretiyle oldukca sayıda zulme karıştığı tespit edilen bir Nazi askeri birimi olan Waffen-SS’nin bir parçasıydı.

Harp esnasında Ukrayna’da bir milyondan fazla Yahudi öldürüldü. Bir çok, Alman Naziler ve işbirlikçileri tarafınca evlerinin yakınında vurularak öldürüldü.

Galiçya Tümeni, harp suçları işlemekle itham edildi sadece üyeleri hiçbir süre mahkemede suçlu bulunmadı.

Yahudi gruplar, Waffen-SS’de savaşan Ukraynalı gazilere ilişkin Kanada’daki anıtları, bunların “Holokost suçlarına etken olarak katılanları yüceltme ve kutlama” bulunduğunu söyleyerek kınıyor.

Bu şekilde bir anıt, Ontario eyaletinin Oakville kentindeki hususi bir Ukrayna mezarlığında duruyor ve üstünde Galiçya Tümeni’nin amblemi bulunuyor. Bir diğeri Ukraynalı 2. Dünya Savaşı gazileri tarafınca Alberta eyaletinin Edmonton şehrinde dikildi.

Gene Edmonton’da bulunan üçüncüsü, birimleri Yahudileri ve Polonyalıları katletmekle suçlanan Ukraynalı milliyetçi önder ve Nazi işbirlikçisi Roman Shukhevych’in bir büstü.

Geçmişi 1970’li ve 80’li yıllara dayanan anıtların tümü son yıllarda tahrip edildi ve üstlerine kırmızıyla “Nazi” kelimesi yazıldı.

Alberta Üniversitesi’nden Doğu Avrupa zamanı profesörü David Marples, bunun Ukrayna’nın harp geçmişine ve Kanada’daki büyük Ukrayna diasporasının yapısına kadar uzandığını söylüyor.

2. Dünya Savaşı esnasında milyonlarca Ukraynalı Sovyet Kızıl Ordusu’nda vazife yapmış oldu, sadece binlerce Ukraynalı da Galiçya Tümeni altında Almanya tarafında savaştı.

Profesör Marples, Almanya tarafında savaşanların, bunun sonucunda Sovyet yönetiminden bağımsız bir devlete kavuşacaklarına inandıklarını söylemiş oldu.

O zamanlar Ukraynalılar, ‘Holodomor’ olarak da malum ve tahminen 5 milyon Ukraynalının ölümüne neden olan 1932-33 Büyük Kıtlık’taki rolleri sebebiyle Sovyetlere tepkiliydi.

Profesör Marples, aşırı sağ ideolojilerin 1930’larda İngiltere de dahil olmak suretiyle bir çok Avrupa ülkesinde ilgi görmeye başladığını ve Ukrayna’nın da bir kural dışı olmadığını söylemiş oldu.

Almanya’nın yenilgisinin peşinden, Galiçya Tümeni askerlerinin bir kısmının Bağlaşık Devletlere teslim olduktan sonrasında Kanada’ya girişlerine izin verildi; bu, o zamanlar Yahudi grupların karşı çıkmış olduğu bir adımdı.

Ukrayna kökenli bazı Kanadalılar bu askerleri ve daha geniş anlamda Galiçya Tümeni’ni ülkenin bağımsızlığı için savaşan “ulusal kahramanlar” olarak görüyor.

Ek olarak Nazi Almanyası ile işbirliklerinin kısa ömürlü bulunduğunu ve sonunda özgür bir Ukrayna için hem Sovyetlerle hem de Almanlarla savaştıklarını iddia ediyorlar.

Sadece Yahudi cemaati buna değişik bakıyor.

B’nai Brith Kanada lideri Michael Mostyn BBC’ye “Netice olarak bu birim, şu demek oluyor ki 14. SS birimi Nazilerdi” dedi.

Kanada 1985 senesinde, Kanada’nın Nazi harp suçluları için bir sığınak haline geldiği yönündeki iddiaları araştırmakla görevlendirilen bir komisyon vasıtasıyla bu tarihin bu dönemiyle hesaplaşmıştı.

Komisyonun ertesi yıl yayınladığı bir raporda, Nazi Almanyası ile savaşan Ukraynalıları belirli harp suçlarıyla ilişkilendiren hiçbir kanıt olmadığı sonucuna varıldı.

Raporda, “Galiçya Tümeni’ne yalnızca üye olmanın kovuşturmayı haklı çıkarmak için kafi olmadığı” da açıklandı.

Raporun bulgularına o zamandan beri bazı Yahudi gruplar ve tarihçiler karşı çıkıyor.

Profesör Marples, raporun hazırlandığı tarihte Ukrayna ve Rusya’daki bazı 2. Dünya Savaşı arşivlerinin erişilebilir olmadığını ve sonrasında kamuyla paylaşıldığını ve bunun da mevzuyla ilgili yeni araştırmaları bununla beraber getirdiğini söylemiş oldu.

Profesör Marples, bu ek araştırma yardımıyla Galiçya Tümeni’nde vazife yapanlardan bazılarının harp suçlarına karıştığının ortaya çıktığını sadece hiçbirinin yargı giymediğini belirtti.

Bu zamanı münakaşa 21. yüzyıla girerken, ülkenin işgalini meşrulaştırmak için Ukrayna hükümetini gerçek dışı bir halde Nazi olarak niteleyen çağıl Rus propagandası sebebiyle daha da karmaşık hale geldi.

Profesör Marples, aşırı sağcıların Ukrayna’da hâlâ mevcut olmasına karşın, sayılarının Rus propagandasının insanları inandırmaya çalıştığından oldukca daha azca bulunduğunu söylemiş oldu.

Ve Ukraynalı seçilmişlerin ülkedeki herhangi bir aşırı sağ grup ile ilişkileri yok.

Profesör Marples, “Rusya anlatıyı büyük seviyede basitleştirdi” dedi.

Kanada’daki Ukraynalı gruplar, anıtlar mevzusundaki irdelemenin ve Hunka’nın parlamentoya gitmesinin bu propagandanın sonucu bulunduğunu söylüyor.

2017 senesinde, hemen hemen işgal başlamamışken sadece gene de Rusya-Ukrayna gerilimi yüksekken, Kanada’daki Rusya büyükelçiliği, Kanada’daki Ukrayna anıtlarının varlığını eleştirmiş ve onları “Nazi işbirlikçilerini” yüceltmekle suçlamıştı.

Şukhevych’in büstüne ev sahipliği icra eden Edmonton’daki Ukrayna Gençlik Birliği Kompleksi’nin sözcüsü Taras Podilsky, Kanadalı politikacıların Hunka mevzusunda hızla taraf değiştirmesinin Rusya’nın dezenformasyon kampanyasının son tesiri bulunduğunu söylemiş oldu.

Hunka’nın harp suçlarıyla bağlantısı olduğuna dair hiçbir kanıt bulunmadığını da sözlerine ekledi.

Podilsky, “Yargılama süreciyle karşı karşıya olmamasına karşın, bu şahıs artık başarıya ulaşmış olan bir Rus anlatısının kurbanı” dedi.

B’nai Brith’ten Mostyn, bilhassa Ukrayna diasporasındaki bazı kişiler için tarihin bu periyodunun karmaşık bulunduğunu kabul ettiğini söylemiş oldu.

Sadece Nazizm ile herhangi bir bağın “gelecek nesillerin kutlamasına yada örtbas etmesine izin verebileceğimiz bir şey olmadığını” söylemiş oldu.

Daha genel olarak, Holokost akademisyenleri son yıllarda birkaç doğu Avrupa ülkesini, 2. Dünya Savaşı esnasında Yahudi halkının katledilmesindeki rollerini önemsiz benzer biçimde göstermekle suçladılar.

Hem Kanada’daki Yahudi gruplar hem de bu anıtları korumak için çaba sarfeden Ukrayna asıllı Kanadalılar mevzuyla ilgili görüşmeler yaptıklarını söylemiş oldu.

Sadece her iki grup ileriye yönelik atılacak adımlar üstünde anlaşamadıklarını kaydediyor.

Podilsky, Edmonton’daki Shukhevych büstü hakkında “O, bizim hususi mülkümüzde, kamuya açık değil ve Ukrayna özgürlüğünün bir sembolüne haiz olmak bizim görevimiz” dedi. “Yanlış yapmadığımızı biliyoruz.”

Mostyn, Kanada parlamentosunun alt kanadında yaşanmış olan son olayın, Kanada’nın Nazi zamanı mevzusundaki bilgisinde boşluklar bulunduğunu gösterdiğini söylemiş oldu.

Mostyn, “Kanada’da, bu ülkeye giren Nazi failleri söz mevzusu olduğunda kendi tarihimizi bilmediğimiz bir durumla karşı karşıyayız” dedi.

O ve Kanada’daki Yahudi cemaati içindeki ötekiler, bu tarihin tekrardan incelenmesi çağrısında bulunuyorlar:

“Bunun nihayet açılması için başbakanımızın en üst düzeyde liderlik göstermesi hakkaten mühim, şundan dolayı bu Yahudi toplumunun onlarca senedir talep etmiş olduğu bir şey.”