Diyarbakır’da yaşamın devam etmiş olduğu dünyanın en eski ikinci kenti olan Amida Höyüğü’nde Kanuni Sultan Süleyman’ın şehre getirttiği “Ab-ı Hamravat” olarak malum su kanalı ortaya çıktı.
Merkez Sur ilçesindeki Amida Höyüğü’nde Kültür ve Gezim Bakanlığı’nın izniyle Dicle Üniversitesi Sanat ve Tasarım Fakültesi Dekanı Prof. Dr. İrfan Yıldız başkanlığında 1 Eylül’de başlatılan kazılarda Kanuni Sultan Süleyman’ın harcamalarını kendi üstlendiği ve 1535 senesinde yapımına başlanılan Ab-ı Hamravat su hattı meydana getirilen kazılarla gün yüzüne çıktı. Prof. Dr. İrfan Yıldız, İhlas Haber Ajansı (İHA) muhabirine kazı çalışmalarında karşılaştıkları kaynaklarda İçkale’ye getirildiğini bildikleri “Ab-ı Hamravat” olarak meşhur olan Hamravat su hattının ortaya çıkmasının büyük bir sürpriz bulunduğunu söylemiş oldu. Yıldız, çalışmalarda Artuklu Sarayı’nı çevreleyen doğu surlarının temellerini ortaya çıkartmaya yönelik çalışmalarının da devam ettiğini açıkladı.
“ALAY MEYDANI ÖZGÜN KOTU VE DÖŞEMESİ KISMEN DE OLSA ORTAYA ÇIKTI”
Havaların sıcak olmasından dolayı Amida Höyüğü Artuklu Sarayı kazısına bu yıl 1 Eylül itibarıyla başladıklarını belirten Prof. Dr. Yıldız, şunları söylemiş oldu:
“Kazı çalışmalarımız iki alanda devam ediyor. Birincisi höyüğün şimal tarafında bulunan Alay Meydanı’nda. Burada hem Alay Meydanı’nın zemin kodunu tespit etmeye yönelik kazı çalışmalarımız var hem de açtığımız sondajlarla burada bir kültür tabakası olup olmadığını tespit etmeye çalışıyoruz. İkinci çalışmamız da höyüğün üstündeki Artuklu Sarayı’nı çevreleyen doğu surlarının temellerini ortaya çıkartmaya yöneliktir. Bilhassa Alay Meydanı’nda yaptığımız çalışmalarda sürprizlerle karşılaştık. İlk sürpriz Alay Meydanı emsalsiz kotu ve döşemesi kısmen de olsa ortaya çıktı. Bu döşeme izleri 2021 senesinde höyüğün batı tarafınca tespit edilen Kral Yolu’nun döşemesi ile benzer özellikleri gösteriyor.”
Kazı çalışmalarında ortaya çıkan Osmanlı döneminde Kanuni Sultan Süleyman’ın yaptırmış olduğu Ab-ı Hamravat olarak meşhur olan su kanalının kendileri için büyük bir sürpriz bulunduğunu belirten Yıldız, Hamravat su kanalının Diyarbakır için mühim olduğuna da dikkat çekti.
“KANUNİ SULTAN SÜLEYMAN KENDİ MALINDAN BU SU KAYNAĞININ MASRAFLARINI KARŞILAMIŞTIR”
Yıldız, konuşmasına şu şekilde devam etti:
“Öteki sürpriz ise kaynaklardan İçkale’ye getirildiğini bildiğimiz Ab-ı Hamravat olarak meşhur olan, Hamravat kanalının ortaya çıkmasıydı. İçkale’ye Hamravat suyunun geldiğini biliyorduk fakat hangi noktadan İçkale’ye alındığı şimdiye kadar tespit edilmemişti. Kazılarla birlikte bu tespit edilmiş oldu. Bilhassa getirilen su deposu fazlaca kuvvetli büyük bir su deposu olduğundan fazlaca büyük künkler kullanılmış. Pöhrenk dediğimiz o günkü şartlara gore bayağı büyük borularla su deposu İçkale’ye getirilmiş. Bu su İçkale’den de şehrin öteki taraflarına dağıtılmıştır. Hamravat su deposu Diyarbakır için mühim su deposudur. Kanuni Sultan Süleyman kendi malından bu su kaynağının harcamalarını karşılamıştır. Yapımına 1535 senesinde başlamış, 1543 yılı itibarıyla Hamravat suyunu Diyarbakır’a getirme emek harcamaları tamamlanmıştır. Osmanlı arşivlerine baktığımız süre Sultan Süleyman Evkafı’nda Ab-ı Hamravat olarak geçer. Bu mühim su kaynağının İçkale’deki borularının (pöhrenklerinin) tespit edilmesi bizim için sürpriz oldu.”
Bu yılki kazılarda bilhassa doğu tarafa doğru yoğunlaştıklarını ifade eden Yıldız, amaçlarının Artuklu Sarayı’nın etrafını çevreleyen doğu surlarının temel kalıntılarını ortaya çıkartıp projeye işlemek oluğunu söylemiş oldu. Prof. Dr. Yıldız, “Şimdiye kadar yaptığımız çalışmalarda temel izleri yavaş yavaş ortaya çıkıyor. Hem de Osmanlı döneminde artık şehrin güvenlik sıkıntısı kalmayınca burada daha değişik yapılaşmanın da bulunduğunu görüyoruz. Muhtemelen 15-20 günlük çalışmayla doğu surlarının temelleri tamamıyla ortaya çıkartılmış olacak” dedi.
Amida Höyüğü’nün Diyarbakır turizmi için mühim bir adres bulunduğunu bulunduğunu aktaran Yıldız, kazı çalışmalarının bitmesiyle Diyarbakır turizmine mühim bir ivme kazandıracağını altını çizdi. Yıldız, “Amida Höyük dediğimiz yer aslına bakarsak Diyarbakır turizminin tam merkezinde yer edinen bir mekandır. Şu anda Türkiye’nin sayılı gezim alanlarından önde gelen Diyarbakır İçkale’de yer ediniyor. Diyarbakır Arkeoloji Müzesi ile aynı alandadır. Buradaki kazı çalışmalarının bitmesiyle birlikte alanın tamamı turizme açılmış olacak ve Diyarbakır turizmine Amida Höyüğü Artuklu Sarayı kazısı bir ivme kazandırmış olacak” şeklinde konuştu.