Azerbaycan Salı günü Dağlık Karabağ’da “terörle savaşım” operasyonu başlattığını duyurmuş, bölgedeki Ermeni güçlere teslim olmaları ve “yasa dışı rejime” son vermeleri çağrısı yapmıştı.

Rusya’nın girişimleri sonrası dün ateşkes duyuru edilmiş, Dağlık Karabağ yönetimi Azerbaycan’la sulh görüşmeleri yapmayı kabul etmişti.

Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, hükümetinin ateşkes metnine dahil olmadığını söylemiş oldu ve Rus sulh güçlerinin mahalli halkın güvenliği için tam mesuliyet almasını talep etti. Paşinyan, Azerbaycan’ı Karabağ’da “etnik temizlik” yapmakla suçlamıştı.

Azerbaycan’ın cumhurbaşkanlığı temsilcisi Elçin Amirbekov BBC’ye yapmış olduğu açıklamada Rus sulh güçlerinin ateşkesin sağlanmasına destek bulunduğunu belirtti ve “Uygulama kısmı için onlara güvenilmesi icap ettiğini düşünüyorum” dedi.

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in ofisinden meydana getirilen açıklamada da, görüşmeler için “Ermenilerin tekrardan entegrasyonu” ifadesi kullanıldı.

Internasyonal fikir kuruluşu Carnegie Europe’un Kafkasya uzmanı Thomas de Waal, ateşkes şartlarının ve yapılacak görüşmelerin büyük seviyede Azerbaycan’ın şartlarına uygun bulunduğunu ve bölgedeki Ermenileri korumasız bıraktığını söylemiş oldu.

BBC’ye konuşan Waal, “Karabağ Ermenilerinin Azerbaycan’dan ayrılması için 35 senelik, bazılarına nazaran bir asırlık projenin sonuna gelinmiş benzer biçimde görünüyor” dedi.

Waal’e nazaran, “Bu muhtemelen Azerilerin Karabağ Ermenilerine oldukça azca şey sunmuş olduğu bir proje olacak ve hepsi olmasa da bir çok oradan ayrılacak”.

Internasyonal cemiyet tarafınca Azerbaycan toprağı olarak tanınan Dağlık Karabağ bölgesinde ortalama 120 bin Ermeni yaşıyor.

Ermenilerin Sovyetler Birliği’nin dağılması sonrası bölgede duyuru ettikleri Dağlık Karabağ Cumhuriyetini hiçbir ülke tanımadı.

Ermenistan’ın başkenti Erivan’da, hükümeti protesto eden ve polisle çatışan göstericiler Başbakan Nikol Paşinyan’ın istifasını istedi.

Binlerce gösterici ek olarak hükümeti Dağlık Karabağ’da yaşayan Ermenilere yeterince yardım etmemekle suçladı, Azerbaycan’a oldukça fazla ödün verildiğini savundu.

Protestolarda bir hükümet binası taşlanırken, polis göstericilere karşı göz yaşartıcı gaz kullandı.

Kalabalığa hitap eden muhalif siyasetçi Avetik Çalabyan, “Yetkililerimiz Artsakh’tan vazgeçti” dedi. Artsakh, Dağlık Karabağ’ın Ermenice adı.

Çalabyan konuşmasında, “Düşman kapımızın eşiğinde. Ulusal politikayı değiştirebilmek için yetkilileri değiştirmeliyiz” derken, bir öteki milletvekili Paşinyan’la ilgili olarak Parlamento’da azil sürecinin başlatılması çağrısı yapmış oldu.

Fransız haber ajansı AFP’ye konuşan bir öteki protestocu Sargis Hayats ise “Paşinyan gitmeli. Vatanımızı, insanlarımızı kaybediyoruz” dedi.

Cumhurbaşkanı Aliyev, “Karabağ’da bir tek bir günde tüm görevler yerine getirildi, teröristler cezalandırıldı. Azerbaycan kendi egemenliğini tekrardan sağlamış oldu” demişti.

Aliyev, “Karabağ’ı cennete dönüştüreceklerini” ve “Ermeni halkıyla hiçbir düşmanlıkları olmadığını” söylemiş oldu ve şöyleki devam etti:

“Cani cunta rejiminin teslim olmasından sonrasında bu gerilim deposu, bu zehir yuvası tarihte duracak…Karabağ’daki Ermeniler de vatandaşımızdır. Yakında daha iyiye doğru bir değişiklik göreceklerinden inanırım. Bu sebeple niyetimiz barışa, karşılıklı anlayışa ve saygıya dayalı bir yaşamı beraber inşa etmektir.”

Ermenistan Dışişleri Bakan Yardımcısı Vahan Kostanyan ise Azerbaycan’ın operasyonuna gerekçe gösterdiği iddiasının aksine, Dağlık Karabağ’da Ermenistan askerleri olmadığını söylemiş oldu.

Kostanyan, “Azerbaycan’ın operasyonu internasyonal hukukun açık ihlalidir” dedi.

Azerbaycan Aralık 2022’de Ermenistan ile Dağlık Karabağ arasındaki tek karayolu bağlantısı olan Laçin Koridoru’nu kuşatım altına almıştı.

Bölgede son çatışmalarda bazı siviller dahil minimum 200 kişinin öldüğü bildirilse de, BBC hemen hemen bu detayları bağımsız kaynaklardan doğrulayamadı.

Dağlık Karabağ’ın en büyük kenti Hankendi’de (Ermenice adı Stepanakert) Rusların kontrolündeki havaalanında toplanan binlerce Ermeninin bölgeden ayrılmak istediği bildiriliyor.

Karabağlı yetkililer halka sığınaklarda kalmaları ve havaalanına gitmemeleri çağrısında bulunmuş oldu.

Bir Dağlık Karabağ yetkilisi, şu ana kadar 10 binden fazla Ermeninin “daha güvenli bölgelere” tahliye edildiğini söylemiş oldu.

“Herhangi bir ülkenin nükleer tabanca elde etmesinden kaygı duyuyoruz” diyen bin Selman, sözlerini şu şekilde sürdürdü:

“Nükleer silahlara haiz olmanın anlamı yok şu sebeple kullanılamıyorlar fakat eğer herhangi bir ülke bu tarz şeyleri kullanırsa, yeni bir Hiroşima’ya tahammülü olmayan dünyanın tüm ülkeleriyle cenk halinde olur.”

İran, Suudi Arabistan ve İsrail’in ortak hasmı konumunda.

Muhammed bin Selman’ın Fox News’a verdiği mülakat sonrası, İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi Suudi Arabistan’ı, İsrail ile ilişkilerini normalleştirmeye emek vererek Filistin davasına ihanet etmekle suçladı.

Reisi, “Siyonist rejim ile bölgedeki herhangi bir ülke içinde, Siyonist rejimin güvenliğini sağlamak amacıyla bir ilişki başlatılması kesinlikle işe yaramayacaktır. Bölge ülkeleri ile Siyonist rejim arasındaki bir birlikteliğin, Filistin halkının ve Filistin direnişinin sırtından bıçaklanması anlamına geleceğine inanıyoruz” dedi.

ABD uzun süredir İran’ın nükleer programını denetim altına almaya ve Orta Doğu’daki müttefikleri Suudi Arabistan ile İsrail’in zamanı bir antak kalma imzalamalarını sağlamaya çalışıyor.

Daha ilkin Mısır ve Ürdün’le sulh anlaşmaları imzalayan İsrail, 2020’den itibaren Arap ülkelerinden Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn, Sudan ve Fas’la da ilişkilerini normalleştirmişti. Sadece bu ülkelere Suudi Arabistan’ın da iştirak etmesi, Orta Doğu için oldukça mühim bir gelişme olacak.

Suudi Arabistan’ın, nükleer tabanca sahibi olduğu malum İsrail ile ilişkilerini normalleştirme karşılığı, ABD’den güvenlik garantileri istediği hatta bunun için ayrı bir antak kalma imzalanması talebinde bulunmuş olduğu bildiriliyor.

Amerikan ABC News televizyonuna konuşan ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken da, Suudi Arabistan-İsrail ilişkilerinin normalleşmesinin, Orta Doğu’yu “dönüştürecek” bir gelişme olacağını söylemiş oldu.

Blinken, “Bilhassa bu iki ülkeyi bir araya getirmek, bölgenin istikrara kavuşmasında, bütünleşmesinde; insanların bir araya gelmesinde ve artık birbirlerinin boğazına sarılmamasında kuvvetli bir tesir yaratacaktır” dedi.

ABD Başkanı Joe Biden ile İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun, Birleşmiş Genel Kurulu toplantılarının sürdüğü New York’ta yaptıkları görüşmede de mevzu gündemdeydi.

Biden ve Netanyahu, Orta Doğu’da diplomatik ilişkilerin geliştirilmesi için beraber çalışacaklarını söylemiş oldu.

Biden, İsrail-Filistin sorununa iki devletli bir çözüm olmasına desteğini yineledi.

ABD’de bazı çevreler ise Amerikan yönetiminin Suudi Arabistan ile İsrail içinde antak kalma imzalanmasını sağlamasının, Washington’un İsrail’in aşırı sağcı hükümetini ve Suudi Arabistan’ın otoriter yönetimini ödüllendirmesi anlamına geleceğini korumak için çaba sarfediyor.

ABD’de ek olarak İsrail ile ilişkilerin normalleşmesi karşılığında Suudi Arabistan’la yeni bir antak kalma imzalanmasına, Muhammed bin Selman’ın, Suudi gazeteci Cemal Kaşıkçı’nın öldürülmesi emri vermesi sebebiyle karşı çıkan oldukça sayıda Kurultay üyesi var. Bazı Kurultay üyeleri bin Selman’a ek olarak, Suudi Arabistan’ın Yemen’deki iç muharebeye müdahalesi ve petrol fiyatlarının artmasında rol oynaması sebebiyle öfkeli.

Muhammed bin Selman’a, Fox News’a verdiği mülakatta, Cemal Kaşıkçı’nın 2 Ekim 2018’de, Suudi Arabistan’ın İstanbul Başkonsolosluğu’nda öldürülmesiyle ilgili de sorular soruldu.

Bin Selman, tekrar böylesi bir “hatanın” tekrarlanmaması için Suudi Arabistan’ın güvenlik sisteminde düzeltim yaptığını söylemiş oldu.

ABD istihbaratının 2018’de hazırladığı ve kamuoyuna 2021’de açıklanan raporda, Kaşıkçı’nın öldürülmesini onaylayan kişinin Muhammed bin Selman olduğu belirtilmişti.