Rusya’nın geçen yıl süregelen Ukrayna işgalinin arkasından, birçok Hollywood stüdyosu filmlerinin Rusya’da gösterimini durdurdu. Fakat bu filmlerin yasal olmayan kopyaları üretilip, Rusça seslendirilip, sinemalarda gösteriliyor.

Beyazperde salonunun önünde ise hepimiz birazcık daha gizemli ve önlemli şeklinde görünüyor. Bir kişiye hangi filmi izlemeye geldiğini sorduğumda Rus yapımı bir kısa filmi izleyeceğini söyleyip gülümsüyor.

Lisans problemi yaratmaması için Rusya’daki bazı salonlar Rus yapımı kısa filmlere bilet satıp, bu filmlerden ilkin Barbie filmini gösteriyor.

Rusya Kültür Bakanlığı’nın bu durumdan hoşnut bulunduğunu söylemekse zor. Bakanlık geçen ay Barbie filminin “Rusya Devlet Başkanı tarafınca belirlenmiş olan, Rus etik ve tinsel değerlerini koruma ve güçlendirme hedefleriyle uyuşmadığı” açıklamasını yapmıştı.

Burada konuştuğum beyazperde seyircileriyse Barbie’nin gösterime girmesinden fazlaca mutlu olmuş şeklinde görünüyor.

Karina “İnsanların ne izleyeceğine karar verebilme hakkı olmalı. Rus beyazperde salonlarının bu filmleri bizlere gösterebiliyor olması bence iyi” diyor.

Alyona da “Bu, öteki toplumların kültürlerine karşı açık zihinli olmakla ilgili. Değerleriniz uyuşmasa bile izleyebilmek gene de oldukça güzel” görüşünü paylaşıyor.

Rus milletvekili Maria Butina’ya göreyse ne filmimizde ne de Barbie’nin kendisinde “iyi bir şey yok”.

Butina “Bir karı modeli olarak Barbie ile sorunlarım var. Bilhassa buluğluk yaşlarındaki bazı kızlar Barbie şeklinde olmaya çalışıyor ve bedenlerini tüketiyorlar” diyor ve filmin Rusya’daki salonlarda gösterilmesinin yasal olmadığını hatırlatıyor.

“Yasayı çiğnemeyin. Bazı beyazperde salonları hakkında vizyonu neye dayandırarak yaptıkları hakkında soruşturma çağrısı yaptım” diyor.

Bense ona “Yasalara uymanın öneminden bahsediyorsunuz fakat Rusya Ukrayna’yı işgal etti. Birleşmiş Milletler bunun açıkça ulusalararası hukuka aykırı bulunduğunu söylüyor” diyerek karşılık veriyorum.

Butina’nın yanıtıysa “Rusya Ukrayna’yı ve Donbas’ı kurtarıyor” oluyor.

Bu, Rus yetkililerin ana önermesi ve halka savaşın aslolan sorumlusunun Batı olduğu mesajı veriliyor.

Televizyonlarda sabahtan akşama kadar Batılı liderlerin Rusya’yı parçalamaya çalmış olduğu mesajları veriliyor. Okullardaki mecburi ders kitaplarında, 1990’larda Rusya’nın hakkaniyet, kolektivizm şeklinde geleneksel değerleri yerine Batı propogandasıyla bireyselcilik şeklinde değerlerin Ruslara pompalandığı iddia ediliyor.

Moskova’daki alışveriş merkezindeyse hala birçok şahıs Batılı değerleri ve fikirleri deneyimliyor şeklinde görünüyor.

Peki başkentten uzak bölgelerde durum iyi mi?

Ortalama 220 km uzaklıktaki Shchekino’ya gidiyorum. Kentin kültür merkezinde bir konser var, sahnedeyse kamuflajlı askerler. Gitar çalıp vatanseverlik ve Rusya’nın yenilmezliğiyle ilgili şarkılar söylüyorlar.

Bir şarkıysa Ukrayna ile ilgili: “Ana vatanımıza hizmet edecek ve düşmanı ezeceğiz”

Neredeyse tamamı dolu olan salondaki izleyicilerin yaşları karışık; aralarında öğrenciler, askerler ve yaşlılar da var. Süratli şarkılarda onlara dağıtılmış olan Rusya bayraklarını sallıyorlar.

Sahnedeki askerlerin arkasına yansıtılan görüntüler ise Moskova’daki beyazperde salonlarında gösterilenlerden oldukça değişik. Burada ne Barbie ne de Ken var; bir tek Rus tankları, askerleri ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin var.

Doğrusu Barbie manyaklığı Shchekino sokaklarına ulaşmış şeklinde görünmüyor.

Andrei “Şu an morali yükseltmek için yurtsever Rus filmleri yapılması mühim” diyor ve devam ediyor: “Batılı alışkanlıkları hayatlarımızdan çıkarmalıyız. Bunu iyi mi yapabiliriz? Filmler kanalıyla, beyazperde büyük toplulukları etkileyebilir” diyor.

Ekaterina da “Batılı filmlerde cinsel yönelimden oldukça fazla bahsediyorlar. Biz bunu desteklemiyoruz. Rus sineması aile değerleri, aşk ve arkadaşlık üzerinedir” diye ekliyor.

Diana ise sinemayı Rus ve yabancı filmler olarak ayırmaya gönülsüz: “Sanat hepimiz içindir. Nereden geldiğin mühim değil” diyor; “Kendimizi başka ülkelerin sanatlarından alıkoymamalıyız. Daha kültürlü, toplumsal ve ilgi çekici insanoğlu olmak için öteki ülkelerin filmlerini de izlemeli ve kitaplarını okumalıyız”.

Geçtiğimiz hafta Fransız süpermarket zinciri Carrefour, bir paketin içinde ne olduğu küçüldüğünde buna karşılık gelen bir fiyat düşüşü olmadığında tüketicileri uyarmak için ürünlerin üstüne etiketler yapıştırdı.

Tüketiciler için daha ufak ambalajlara geçiş mühim ve bilhassa de enflasyon sebebiyle alım güçleri aslına bakarsanız düşmüş olduğu için bundan hoşnut değiller.

Sadece etiket şoku şu anda ne kadar rahatsız edici olsa da, daha uzun vadeli bir mesele görünüyor; bu durumun geçmişteki örnekleri, enflasyon düştüğünde de küçülmenin devam ettiğini, fiyatın azalmadığını gösteriyor.

Şirketleri fiyatlandırma mevzusunda eğiten bir müessese olan Impact Pricing’in baş fiyatlandırma eğitmeni ABD’li Mark Stiving’e bakılırsa, tüketiciler “fiyat artışlarını, miktar azalmasından daha çok fark ediyor”. Bundan dolayı, şirketlerin tutarları “daha azca acı verecek şekilde” yükseltmek için boyut küçültme yöntemini kullandıklarını söylüyor.

Oxford Üniversitesi Said Business School’da tüketici davranışları üstüne çalışan doçent Cammy Crolic de aynı fikirde. Crolic, tüketicilerin yaptıkları alışverişlerin cüzdanlarını iyi mi etkilediğine odaklandıkları için, “ambalajlar küçüldüğünde ‘kaybolan’ ürün miktarından ziyade fiyat artışını fark etme olasılıklarının daha yüksek bulunduğunu” söylüyor.

Tüketiciler değişimleri devamlı derhal görmezler; çoğu zaman bunlar aşamalı olarak gerçekleşir. Mesela, bir yıl ilkin 340 ml bir şişede sunulan favori bir içecek hala aynı fiyattan satılıyor olabilir fakat şimdi miktarı 280 ml’ye düşürülmüştür.

Uzmanlar, yeni boyutlar rafa çıktıktan sonrasında muhtemelen bu şekilde kalacaklarını söylüyor. Besin sektörü analisti ve SupermarketGuru editörü Phil Lempert, müşterilerin başka seçeneği olmadığı için değişikliklere uyum sağlamak zorunda kaldıklarını ekliyor.

Bazı durumlarda, daha uygun fiyatlı ürünlere geçiş olabilir. Lempert, ürün miktarının azaldığı dönemlerde marka sadakatinin düştüğünü ve insanların çoğu zaman marketlerin kendi ürünlerine geçiş yaptığını söylüyor.

Sadece temel ihtiyaçlarda tüketicilerin oldukça fazla seçeneği olmayabiliyor. Mesela, bebek maması almanız gerekiyorsa ve bir markette yalnız tek seçenek var ise, etiket fiyatını ödemek ve kutuda ne var ise ona razı gelip almak zorunda kalırsınız.

Sadece Crolic, paket küçültme yönteminin esas olarak enflasyonun yüksek olduğu dönemlere karşılık etmesine karşın, tüketicilerin çoğu zaman ekonomik zorluklar azaldıktan sonrasında bile ürün boyutlarında artış görmediğini söylüyor. Azca sayıda istisnalar olsa da, firmalar çoğu zaman daha azca ürün kullanma yada eskiden olan miktarı daha pahalıya satma fırsatını kaçırmıyor.

ABD’li eski tüketici hakları avukatı ve Consumer World’ün kurucusu Edgar Dworsky, “Ürünlerin boyutları onlarca kere küçültüldükten sonrasında, üretici yeni ve daha büyük bir versiyonla, kimi zaman de uydurma yeni bir isimle ortaya çıkıyor” diyor. Ve müşterilerden bu miktar artışı için daha yüksek bir karşılık alınıyor.

Dworsky, mesela patates cipslerinin küçülmeye devam ettiğini söylüyor. Geçmişte bir cips markası, küçülmeye gitmeden önceki büyük paket boyutunu “Parti Paketi” adıyla tekrardan piyasaya sürdüğünce daha yüksek bir fiyata satmaya başlamıştı.

Dworsky ek olarak wc kağıdı rulolarını da onlarca senedir küçüldüğüne dikkat çekiyor. Tüketiciler bu azalmayı fark ettiğinde, firmalar daha büyük boyutları yine pazara sürmeye başlıyor.

Daha büyük paketler raflarda yerini aldıkça, firmalar pazarlama sloganlarında “iki katı”, “üç katı” ve hatta “mega” rulolar ifadelerini kullanıyor. Şimdi de bu küçülme döneminde, wc kağıtlarının “süper mega” ruloları bile küçülüyor.

Marketler miktar azalması mevzusunda müşterileri uyarsın ya da uyarmasın, sonunda mağdur olan müşteriler oluyor. Zira enflasyon sonrasında düşse bile ürünlerin fiyatı çoğu zaman enflasyon kadar düşmüyor.

Tüketicilerin alışveriş yaparken raftaki “süper mega” şeklinde ifadelerin tuzağına düşmediklerinden güvenilir olmaları gerekebilir.