Nobel Sulh Ödülü: En tartışmalı ödüller ve kazananlar listesindeki ‘noksan isim’

Obama, 2020’de yayımladığı anılarında, haberi duyduğunda ilk verdiği tepkinin “Ne için?” bulunduğunu yazdı.

Yalnızca dokuz aydır görevde olan bir kişiye ödül verilmesini erken bulanlar çoktu.

Hatta ödül için aday gösterme süresi, Obama’nın göreve başlamasından yalnızca 12 gün sonrasında bitmişti.

2015’te BBC’ye konuşan Nobel Enstitüsü’nün eski direktörü Geir Lundestad, ödülü veren komitenin sonradan bu karardan pişman bulunduğunu ima etmişti.

Obama’nın vazife yapmış olduğu iki dönemde ABD askerleri Afganistan, Irak ve Suriye’de çatışmalara dahildi.

Filistin lideri Yaser Arafat, İsrail Başbakanı İzak Rabin ve İsrail Dışişleri Bakanı Şimon Peres 1994’te Oslo Sulh Anlaşması’nı imzalamaları sebebiyle ödüle layık görüldü.

O dönemde bu anlaşmanın İsrail-Filistin sorununu çözeceği umuluyordu.

Geçmişte silahlı savaşım vermiş birinin bu ödülü alması hem İsrail’de hem de dünyada tartışmalara niçin oldu.

Arafat’ın adaylığı bile Nobel Komitesi’nde ayrılığa yol açtı.

Komitenin üyelerinden Norveçli siyasetçi Kare Kristiansen bunu protesto etmek için komiteden ayrıldı.

Myanmarlı politikacı Aung San Suu Kyi, Mayanmar’daki ordu yönetimine karşı verdiği barışçıl savaşım ile 1991’de bu ödülü kazanmıştı.

Fakat 20 yıl sonrasında, Birleşmiş Milletler tarafınca soykırım olarak nitelenen Arakanlı Müslümanlara karşı işlenen insan hakları ihlalleri ve katliamlara sessiz kalması sebebiyle ciddi bir halde eleştirildi.

Ödülünün geri alınması için çağrılar yapılsa da Nobel Ödülleri’nin kuralları bu şekilde bir şeye izin vermiyor.

Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed, komşusu Eritre ile senelerdir devam eden sınır problemininin çözümünde üstlendiği rol sebebiyle ödülü kazanmıştır.

Fakat birkaç ay sonrasında bu karar sorgulanmaya başlandı.

Internasyonal cemiyet Ahmed’in, ülkenin kuzeyindeki Tigray bölgesine orduyu göndermesini eleştirdi.

Oradaki çatışmalarda binlerce şahıs öldü.

Birleşmiş Milletler durumu “içler acısı bir yıkım” olarak vasıflandırdı.

Kenyalı aktivist 2004’te bu ödülü kazanan ilk Afrikalı hanım oldu.

Maathai, ödülü “Sürdürülebilir kalkınmaya, demokrasiye ve barışa katkıları” sebebiyle kazanmıştır.

Fakat sonraki yıllarda HIV ve AIDS ile alakalı açıklamaları çokça eleştirildi.

Maathai HIV’in siyahları öldürmek için yaratılmış bir biyolojik tabanca bulunduğunu öne sürüyordu.

Bu iddiayı destekleyen tek bir bilimsel kanıt yok.

1973’te devrin ABD Dışişleri Bakanı Henry Kissinger ödülü kazanmıştır.

Kamboçya’da gizli saklı bombardımanlar ve Cenup ABD’daki ölüm saçan askeri rejimlere destek vermek şeklinde ABD dış politikasının en eleştirilen hamlelerinden bazılarına dahil olmuş bu kişiye ödül verilmesi, epey eleştiri topladı.

Kissinger ödüle, Vietnam Savaşı’nda ateşkes anlaşmasının imzalanmasındaki görevi sebebiyle Şimal Vietnamlı önder Le Duc Tho ile beraber layık görülmüştü.

Vietnamlı önder ödülü reddederken Nobel Ödül Komitesi’nden iki şahıs de Kissinger’a ödül verilmesini protesto etmek için çekilme etti.

Amerikan New York Times gazetesi ise ödüle Nobel Cenk Ödülü adını verdi.

Kimi zaman de Nobel Sulh Ödülü’nün verilmediği kişiler dikkat çeker.

Bu alanda en dikkat çeken isim, muhtemelen Mahatma Gandhi’dir.

Birden fazla kere aday gösterilse de, 20. yüzyıldaki pasifist hareketin simgesi olan Hint siyasetçi ödülü hiçbir vakit kazanamadı.

2006’da Sulh Ödülü’nü veren komitenin başlangıcında bulunan Norveçli tarihçi Geir Lundestad, Gandhi’nin listedeki en büyük eksiklik bulunduğunu söylemişti.